Етти пир зиёрати. Бухоро

4 й. аввал Жамият3,643

Қадим Бухоро шаҳрига келган киши ушбу муқаддас заминда қўним топган етти буюк авлиё – пирлар қабрини зиёрат қилиши мақсадга мувофиқ. Неча замонлардан буён бу анъана давом этиб келмоқда. Бунинг учун Хожа Абдуҳолиқ Ғиждувоний (Ғиждувон), Хожа Ориф Моҳитобон Рeвгарий (Шофиркон), Хожа Маҳмуд Анжир Фағнавий (Вобкент), Хожа Али Роминатий (Ромитан), Хожа Муҳаммад Бобойи Самосий (Ромитан) ва Хожа Муҳаммад Баҳовуддин Нақшбандий (Когон) қабрлари жойлашган масканлар кетма-кетликда зиёрат қилинади.

Ўзбекистон мустақиллигининг 25 йиллиги муносабати билан бошлаган Ўзбекистон бўйлаб велосаёҳатимнинг 12- куни Бухоро вилоятига кириб келиб, зиёратни авлиёларнинг устози Хожа Абдуҳолиқ Ғиждувоний ҳазратларининг қабрини зиёрат қилишдан бошладим.  2

Хожа Абдуҳолиқ Ғиждувоний ҳазратлари 1103 йили Ғиждувонда туғилиб, 1179 йилда вафот этган. Хожагон тариқатининг асосчиси ҳазрат Абдуҳолиқ авлиёларнинг султони ва бошқа номлар билан шарафланган. Хизр алайҳиссалом, Юсуф Ҳамадоний, Имом Садриддин, Ниёз Хоразмидан таълим олган. Ғиждувонийнинг оталари ҳазрат Имом Абдулжамил асли румлик бўлиб, Имом Молик (713-795) авлодларидан. Манбаларда келтирилишича, Ғиждувоний ҳазрати Нақшбандийнинг иккинчи маънавий устози бўлиб, Хожагон тариқатига асос солган. Айни шу тариқат Нақшбандий томонидан такомиллаштирилиб, унинг номи билан Нақшбандия номи билан атала бошлаган. Барчамизга маълум “Даст бакор, дил баёр!”(“Қўлинг ишда, қалбинг Аллоҳда бўлсин!”) шиори ҳам биринчи марта Абдуҳолиқ Ғиждувоний томонидан айтилган.

Абдуҳолиқ Ғиждувонийнинг “Рисолаи Сохибия”, “Рисолаи тариқат”, “Васиятнома”, “Маслак ал орифин”, “Мақсад ас-соликин”, “Аз суфар Хожа Аҳмад Абдуҳалил Ғиждувоний”, “Мақомат Хожа Юсуф Хомадоний” каби асарларида илму одоб, инсон ва унинг жамиятдаги ўрни, дин ва дунёвий муносабатлар тўғрисида фикр юритилган.

Зиёратни ўз одоб-қоидалари бор. Улар ҳақида ҳар бир зиёратгоҳда махсус пешлавҳа тайёрланиб, ёзиб қўйилган. Баҳоли қудрат амал қилган ҳолда зиёратни якунлаб, иккинчи манзил – Шофиркон туманига йўл олдим. Ғиждувоний зиёратгоҳи ёнидан ўтган тўғри йўл билан кетилса, Шофиркон шаҳрига яқинроқ чиқилар экан. Йўл текис, икки чети қуюқ тутзор (ҳар йили шохлари кесиб олинадиган). 16-18 километрлар чамаси юрилганидан сўнг йўлнинг ўнг томонида яна бир зиёратгоҳ борлиги ҳақида кўрсаткич чиқади. 1

Хожа Муҳаммад Ориф Ревгарий ҳазратлари улуғ авлиё, илм, ҳилм, тақво, риёзат ва ибодат аҳлидан. Хожа Ориф Моҳитобон номи билан машҳур. Шофирконнинг Ревгар қишлоғи таваллуд топган. Умр бўйи деҳқончилик билан шуғулланган. Хожа Ориф Ревгарий 100 йил ҳаёт кечирган. Алишер Навоийнинг “Насойимул муҳаббат” асарида бу зот ҳақида маълумотлар келтирилган.

Барча зиёратгоҳ мажмуалари яқин икки-уч йил ичида обод қилинган бўлиб, мақбара, масжид, таҳоратхона, салқин айвонлар, қулай ўриндиқлар ва бошқалар қурилган. Барчасида қудуқ суви учун махсус жўмракли иншоотлар барпо этилган. 4Жомеъ масжиди биноси.

Учинчи зиёратгоҳ Вобкент туманида, шаҳарга етмасдан ўнг томонга кириб кетган йўлда жойлашган. Бу масканда Хожа Ориф Ревгарийнинг шогирди, улуғ авлиёлардан бўлмиш Маҳмуд Анжир Фағнавий қўним топган. Силсилаи олиянинг ўн биринчиси, Бухоронинг Фағна қишлоғида таваллуд топган, 1315 йилда вафот этган. Меъморчилик билан шуғулланган. 56

Навбатдаги икки авлиёнинг қабри Ромитан туманида жойлашган.Вобкентдан Янгибозор, Ибн Сино туғилган Афшона қишлоғи ва Роминат шаҳри орқали Бухоро-Газли йўлига чиқиб, уни кесиб ўтилса, тўғрида Хожа Али Ромитаний ҳамда Хожа Муҳаммад Бобойи Самосий зиёратгоҳларига элтадиган йўл чиқади. Ичкагира бир километрча юрилганидан сўнг айлана йўлдан тўғрига 300 метрлар юрилса, ўнг томонда дастлабки зиёратгоҳ дарвозаси келади.7Хожа Али Ромитаний 1191 йили Ромитан туманидаги Қўрғон қишлоғида таваллуд топган. Хожагон-нақшбандия тариқатидаги улуғ авлиё, аллома, кароматпеша, юксак маънавий мақом соҳиби, қутби замон Хожа Али Ромитаний тасаввуф таълимотини ҳаётга яқинлаштириш ва тарбия воситасига айлантиришга улкан ҳисса қўшган. Мато тўқиш касби билан шуғулланиб, ҳалол меҳнат билан кун кечирган ва тўқувчиларнинг пири ҳисобланган. Тариқатдаги устози Хожа Маҳмуд Анжир Фағнавий бўлса, Муҳаммад Бобойи Самосийга устозлик қилган. Халқ ва тасаввуф аҳли орасида Хожаи Азизон ва Ҳазрати Азизон номлари билан машҳур бўлган. Румий, Жомий ва Навоий асарларида бу зот ҳақида маълумотлар келтирилган. 1321 йилда вафот этгани айтилади (130 ёш).

Хожа Али Ромитаний зиёратидан чиққандан сўнг озгина ортга қайтиб, айлана йўлдан чапга бурилиб, 5 чақирим босиб ўтилганида эса иккинчи манзил мунтазир кутади. 910

Муҳаммад Бобойи Самосий хожагон – нақшбандия тариқатидаги улуғ авлиё, соҳибкаромат валиюллоҳ. 1259 йилда Ромитан туманидаги Самос қишлоғида таваллуд топган, боғбончилик билан тирикчилик қилган, деҳқонларнинг пири бўлган. Саййид Амир Кулол ҳазратларининг устози ҳисобланади. Халқ орасида Шамси Ҳақ, Ҳазрати Бобо номи билан машҳур. Муҳаммад Боқир (“Мақоми Шоҳи Нақшбанд”), Мавлоно Шаҳобиддин (“Мақомоти Саййид Амир Кулол”), Абдураҳмон Жомий (“Нафоҳатул унс”), Алишер Навоий (“Насойим ул муҳаббат”), Носириддин Тўра (“Туҳфат аз зоирин”) асарларида у киши ҳақида маълумотлар келтирилган.

Мажмуа дарвозахона ва айвон, мақбара ва жомеъ масжиди, ҳовуз ва тошқудуқ, меҳмонхона ва ошхона, эркаклар ва аёллар таҳоратхоналаридан ташкил топган.

Ромитандаги икки зиёратгоҳга кириб-чиққунимча шом вақти бўлди. Кеч тушар маҳал Бухорага қараб йўлга чиқдим. Шаҳаргача 25 км йўлни бир соатдан сал зиёдроқ вақтда босиб ўтаман, деган хаёлда йўлга чиқдим. Аммо яна бир муаммога дуч келдим: Газли-Бухоро йўли жуда ёмон экан. Ўнқир-чўнқир йўлдан велосипед эмас, машиналар ҳам зўрға юраркан. Бир амаллаб 20 км йўлни босиб ўтганимдан сўнг Рашид ака Усмонов мени кутиб олдилар. Уларнинг хонадони Бухорога кирмасдан, Маданият деган жойда экан. Кечки соат ўнларда Рашид ака хонадонига кириб бордик.

Кейинги куни Когон туманидаги икки зиёратгоҳга Рашид ака билан ўтдик. Дастлаб Бухорои Шарифнинг хожагон-нақшбандия тариқати машҳур 7 пирининг олтинчиси Саййид Амир Кулол зиёратгоҳига борилади. Саййид Амир Кулол 1287 йилда Бухоро яқинидаги Сухор қишлоғида таваллуд топган. Бу зот кўплаб авлиёларни тарбиялаган бўлиб, уларнинг 100 нафари пирлик даражасига етишган.  11Зиёрат хаёлида суратга олишни ёддан кўтарибман. Тасаввур бўлиши учун qadamjo.uz сайтидан расм «ўғирладим». 🙂mir-kulol01Саййид Амир Кулол зиёратидан сўнг охирги манзил – Хожа Баҳовуддин Нақшбандий зиёратгоҳига йўл олинади. Таомилга кўра, бу зот зиёратига келганлар дастлаб оналарининг қабрига бориш керак.12Шундан сўнг ҳазрати Баҳовуддин Нақшбандий зиёратига йўл олинади. Нақшбандий зиёратгоҳи аввалгиларидан анча обод, анчагина гавжум экан. Бу зот ҳақида эса интернетда етарлича маълумотлар мавжуд, кўпчилигимиз у киши ҳақида биламиз ва Когонга бир неча марта келиб-кетганмиз. Мажмуанинг жами майдони 20 гектардан ошади. Бу ерда зиёратчилар, намозхонлар учун қулай шароитлар яратилган, ҳам зиёрат қилиб қалбингиз таскин топади, ҳам томоша қилиб кўзингиз қувнайди. Аммо бутун зиёрат мобайнида бир нарса кўнглимни хира қилиб, бош кўтариб юришимга халал берди. Ҳа, эски, оғриқли масала: кўпчилик аёлларнинг зиёрат одобига риоя қилмаслиги. Қандай буюк зотлар қаршисига қандай мақсад, орзу-ниятларда келишаяптию, қандай кийинишган? Афсус, афсус. Ҳатто бир сафар сони ҳам очиқ шортик кийиб кетаётган қизнинг олдидан бефарқ ўтолмадим, озгина уятдан сўз очгандим, сиздан сўрайманми, деган жавобни эшитдим. Инсофни ўзига берсин… Аммо ҳеч бўлмаганда қабр бошига, ҳар лаҳза Қуръони карим ўқилиб турган мақбаралар ичига уларни қўймаслик керак, менимча. 13 14 15

Етти пир зиёратига икки кунни бағишладим. Бугун эса Бухорони айланиб, томоша қилиш мақсадидаман. Шаҳарнинг ўзига бир кун камлик қилишига ақлим етиб турган бўлса ҳам, имкон қадар керакли жойларни томоша қилиб, кечга яқин дўстим Беҳзод Адизовнинг уйига – Ромитанга кетиш, у ердан эрта тонг билан Газли шаҳрига қараб йўл олишни режа қилганман.

 

sanjarsaid